در کلیه فرهنگنامه های معتبر جهان از وی به عنوان شاعر، فقیه، متخصص الهیات و معلم صوفیگری ایرانی نام برده شده است. آثار مولوی به زبان اصلی در ایران، افغانستان و تاجیکستان که زبان رایج آنها فارسی است، هواداران بی شمار دارد و در سایر کشورهای جهان نیز به صورت ترجمه، از محبوبیت و شهرتی کم نظیر برخوردار است. شیوه نوشتار، محتوای کلام و تفکر مولوی بر ادبیات بسیاری از کشورهای جهان از جمله ترکیه، تاثیری ژرف برجا گذاشته است. وی همچنین مبتکر و ابداع کننده رقص مشهور صوفیان"سماع" است.
*****
بدون نیاز به ارائه شاهد، زبانی که مولوی با آن آثار گرانبهای خویش را خلق کرده، دلیل محکم فارسی زبان بودن این شخصیت ارزنده است. گرچه این متفکر بزرگ و چندوجهی در طول عمر پرثمر خود با بزرگان زیادی برخورد و حشر و نشر داشت، نخستین تاثیر بزرگ را از عطار نیشابوری گرفت.
اما بزرگترین حادثه عمر وی دیدار با شمس تبریزی بود که زندگیش را دگرگون کرد و منجر به خلق شاهکار بزرگ ادب پارسی"دیوان شمس تبریزی" گردید. مهمترین اثر و شاهکار مولوی، مثنوی 6 جلدی اوست که نگارش آن 12 سال به طول انجامید. از دیگر آثار ارزشمند وی می توان از فیه مافیه نام برد
خدایا:
مگذار که :
ایمانم به اسلام و عشقم به خاندان پیامبر ، مرا با کسبه دین ، یا حَمَله تعصب ، و عَمَله ارتجاع هم آواز کند .
که آزادی ام اسیر پسندِ عوام گردد .
که «دینم» در پس «وجهه دینی» ام دفن شود ، که عوام زدگی مرا مقلّد تقلید کنندگانم سازد .
که آن چه را «حق می دانم» به خاطر آن که «بد می دانند» کتمان کنم .
خدایا می دانم که اسلامِ پیامبرِ تو با « نه » آغاز شد و تشیع دوست تو نیز با « نه » آغاز شد .
مرا ای فرستنده محمد و ای دوستدار علی ! به« اسلام آری » و به « تشیع آری » کافر گردان .
« دکتر علی شریعتی »
بـر اسـاس پژوهشي كه در دانشگاه پنسيلوانيا صورت گرفت، با استفاده از نوعي رنگ راديواكتيو فعاليت مغز را پيش از دعا و هنگام دعا و مراقبـه اسكن و از آن عكسبرداري كردند، كه نشـان ميدهد هنگام دعا و مراقبه فعاليت قـسمـت پيشاني "لوب فرونتال" مغز افزايش مييابد و فعاليت بخشي از مغز كه احساس "خـود يـا من بودن" به ما ميدهد كاهش مييابد، به عبارت ديگر مرز بين خود و دنياي خارج كـم رنگتر ميشود . همچنين دعا و مراقبه سبب تحريك فعـالـيـت هيپوتالاموس يعني مركز كنترل ضربان قلـب، فشار خون و هـورمـونهـايـي مثـل هـورمـون كورتيزول يا هورمون استرس مي شود. هورمون كورتيزول فعاليت دستگاه ايمني بدن را مهار ميكند بنابراين دعا و مراقبه سبـب كاهش هورمون كورتيزول و افزايش فعـالـيـت دستگاه ايمني بدن ميشود. اين پژوهشها نشان ميدهـد، دعـا سبب كاهش فشار خون، تخـفيـف درد و تـورم مفصلها و كاهش درد بيماران سـرطانـي مـيشود.
بـر اسـاس پژوهشي كه در دانشگاه پنسيلوانيا صورت گرفت، با استفاده از نوعي رنگ راديواكتيو فعاليت مغز را پيش از دعا و هنگام دعا و مراقبـه اسكن و از آن عكسبرداري كردند، كه نشـان ميدهد هنگام دعا و مراقبه فعاليت قـسمـت پيشاني "لوب فرونتال" مغز افزايش مييابد و فعاليت بخشي از مغز كه احساس "خـود يـا من بودن" به ما ميدهد كاهش مييابد، به عبارت ديگر مرز بين خود و دنياي خارج كـم رنگتر ميشود . همچنين دعا و مراقبه سبب تحريك فعـالـيـت هيپوتالاموس يعني مركز كنترل ضربان قلـب، فشار خون و هـورمـونهـايـي مثـل هـورمـون كورتيزول يا هورمون استرس مي شود. هورمون كورتيزول فعاليت دستگاه ايمني بدن را مهار ميكند بنابراين دعا و مراقبه سبـب كاهش هورمون كورتيزول و افزايش فعـالـيـت دستگاه ايمني بدن ميشود. اين پژوهشها نشان ميدهـد، دعـا سبب كاهش فشار خون، تخـفيـف درد و تـورم مفصلها و كاهش درد بيماران سـرطانـي مـيشود.